Lato w Polsce, szczególnie w regionach takich jak Mazowsze, często przynosi fale wysokich temperatur, które mogą poważnie wpływać na zdrowie i efektywność pracowników. W Lipsku i okolicach upały powyżej 30°C nie są rzadkością, co rodzi pytania o bezpieczeństwo w miejscach pracy. Na podstawie aktualnych przepisów prawa pracy oraz zaleceń Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), pracodawcy mają obowiązek podejmować konkretne kroki, aby minimalizować ryzyka.

Temperatura w miejscu pracy: Co mówią przepisy?

Polskie prawo nie określa ścisłej maksymalnej temperatury, przy której praca musi być przerwana, ale nakłada na pracodawców obowiązek zapewnienia bezpiecznych warunków. Zgodnie z Kodeksem Pracy, pracodawca musi chronić zdrowie pracowników, organizując pracę w sposób higieniczny i bezpieczny. Szczegółowe wytyczne znajdują się w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 1997 roku w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, które reguluje m.in. dostęp do napojów i wentylację.

W pomieszczeniach zamkniętych temperatura nie powinna przekraczać 28°C dla prac lekkich, choć nie jest to sztywny limit – pracodawca musi monitorować warunki i reagować. Na otwartej przestrzeni, przy pracach fizycznych, kluczowe jest zapewnienie ochrony przed słońcem i upałem. Przepisy zabraniają zatrudniania młodocianych w pomieszczeniach, gdzie temperatura przekracza 30°C przy wilgotności względnej powyżej 65%.

Obowiązki pracodawcy podczas upałów

Pracodawcy nie mogą ignorować wysokich temperatur – PIP regularnie przypomina o potrzebie działań prewencyjnych. Oto najważniejsze kroki, które powinny być wdrożone:

• Zapewnienie napojów: Gdy temperatura w biurze przekroczy 28°C lub na zewnątrz 25°C, pracownicy muszą mieć stały dostęp do zimnych napojów za darmo i w ilości zaspokajającej potrzeby. Dla prac brudzących lub w wysokiej temperaturze, dodatkowo przysługuje co najmniej 90 litrów wody dziennie na osobę do celów higienicznych.

• Wentylacja i ochrona przed słońcem: Pomieszczenia powinny być wyposażone w sprawne wentylatory lub klimatyzację, bez tworzenia przeciągów. Okna należy zabezpieczyć roletami lub żaluzjami, aby uniknąć nadmiernego nasłonecznienia.

• Przerwy i skracanie czasu pracy: Pracodawcy mogą wprowadzać dodatkowe przerwy regeneracyjne lub skracać godziny pracy, zwłaszcza jeśli wymiar czasu przekracza 8 godzin. Takie zmiany nie powinny obniżać wynagrodzenia. Na otwartej przestrzeni zalecane są zadaszone miejsca do odpoczynku.

• Specjalna ochrona grup wrażliwych: Kobiety w ciąży, karmiące matki oraz pracownicy wykonujący zadania wymagające wysokiej sprawności psychofizycznej powinni być szczególnie chronieni. PIP apeluje o rotację stanowisk i unikanie pracy w najgorętszych godzinach.

Niedopełnienie tych obowiązków może skutkować karami grzywny, a w skrajnych przypadkach – nawet odpowiedzialnością karną za narażenie zdrowia pracowników.

Zalecenia PIP: Praktyczne wskazówki na upały

Państwowa Inspekcja Pracy, pod kierownictwem Głównego Inspektora Katarzyny Łażewskiej-Hrycko, regularnie publikuje zalecenia, aby zapobiegać zagrożeniom związanym z upałem. W 2025 roku PIP podkreśla, że upały mogą zagrażać życiu, dlatego pracodawcy powinni monitorować prognozy pogody i dostosowywać harmonogramy. Na przykład, prace na zewnątrz warto planować na chłodniejsze pory dnia, a pracownicy powinni nosić nakrycia głowy i odzież ochronną przed UV.

PIP radzi też, by w biurach unikać kierowania strumieni powietrza bezpośrednio na stanowiska pracy, co mogłoby powodować wyziębienie. W przypadku prac szczególnie niebezpiecznych, jak te na wysokościach, pracodawca musi ocenić ryzyko i ewentualnie wstrzymać zadania.

Planowane zmiany w przepisach na 2025 i później

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pracuje nad nowymi regulacjami, które mają wejść w życie w 2026 roku. Projekt rozporządzenia w sprawie BHP podczas upałów wprowadza maksymalne temperatury: 35°C w pomieszczeniach i 32°C na otwartej przestrzeni dla prac fizycznych. Przekroczenie tych progów będzie oznaczać obowiązkowe skrócenie czasu pracy lub jej wstrzymanie, bez obniżania płac.

Wyjątki obejmą branże takie jak gastronomia czy opieka nad dziećmi, gdzie praca musi być kontynuowana. Naruszenie nowych zasad może grozić karą do 3 lat pozbawienia wolności za narażenie pracowników na niebezpieczeństwo. Te zmiany to odpowiedź na coraz częstsze fale upałów spowodowane zmianami klimatu.

Czy pracownik może odmówić pracy w upale?

Tak, jeśli warunki zagrażają zdrowiu – Kodeks Pracy pozwala na powstrzymanie się od pracy w sytuacjach bezpośredniego ryzyka, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Jednak decyzja powinna być uzasadniona, np. brakiem napojów czy wentylacji. Warto najpierw zgłosić problem pracodawcy lub inspektorowi BHP.

Podsumowując, upały to nie tylko dyskomfort, ale realne zagrożenie, które pracodawcy muszą łagodzić. Znajomość tych zasad pomaga zarówno pracownikom, jak i firmom uniknąć problemów. Jeśli jesteś w Warszawie i odczuwasz skutki upałów w pracy, skontaktuj się z lokalnym PIP po dodatkowe porady.