Cholera wraca do Polski – pierwszy przypadek od lat

W Polsce potwierdzono pierwszy od sześciu lat przypadek cholery. Choroba została zdiagnozowana u seniorki ze Stargardu, która nie opuszczała kraju w ostatnich latach. Kobieta trafiła na specjalistyczny oddział zakaźny w Szczecinie, a ponad 20 osób mających z nią kontakt objęto kwarantanną. Stan pacjentki jest poważny, choroba przebiegała z intensywną biegunką, odwodnieniem i niewydolnością nerek, co wymagało dializ i leczenia szpitalnego.

To wyjątkowa sytuacja, bo większość krajowych przypadków cholery w ostatnich dekadach odnotowywano wyłącznie u osób podróżujących i powracających z zagranicy.

Epidemie cholery były prawdziwym utrapieniem na ziemiach polskich w XIX wieku. Ostatnie wielkie epidemie miały miejsce na przełomie XIX i XX wieku – m.in. w 1892–1894 roku, kiedy to w Lublinie zachorowało niemal 2300 osób, z czego zmarło ponad 800. W regionie śląskim czy Zagłębiu Dąbrowskim również notowano tysiące przypadków i setki zgonów. Stopniowo, dzięki poprawie higieny, dostępu do czystej wody, izolowaniu chorych i rozwojowi lecznictwa, choroba zaczęła ustępować.

Współcześnie Polska jest krajem wolnym od endemicznych przypadków cholery, a pojedyncze diagnozy dotyczą głównie osób przywożących infekcję z zagranicy. Ostatnie zanotowane przypadki przed rokiem 2025 to zachorowanie marynarza z Indii w 2019 roku w Świnoujściu. Nowy przypadek w Stargardzie jest więc sygnałem alarmowym dla służb sanitarnych i epidemiologicznych.

Jak dochodzi do zakażenia bakterią cholery?

Cholera jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie Vibrio cholerae. Zakażenie najczęściej następuje drogą pokarmową – przez spożycie wody lub żywności zanieczyszczonej odchodami osoby chorej lub nosiciela. Przenoszenie bakterii może przebiegać na kilka sposobów:

Główne drogi zakażenia
Woda skażona kałem: Najczęstsze źródło to pitna woda zanieczyszczona wydalinami ludzi chorych na cholerę lub będących bezobjawowymi nosicielami. Często dochodzi do tego w rejonach o złych warunkach sanitarnych lub podczas epidemii.

Skażona żywność: Szczególnie niebezpieczne są surowe lub niedogotowane owoce morza, ryby, warzywa i owoce myte w zainfekowanej wodzie. Bakterie mogą także przetrwać na produktach mlecznych czy innych pokarmach, szczególnie przy braku higieny podczas przygotowywania posiłków.

Brudne ręce: Cholera jest również klasyfikowana jako „choroba brudnych rąk”, ponieważ łatwo przenosi się przez niedostateczną higienę osobistą – na przykład podczas gotowania czy jedzenia, gdy dłonie są skażone drobnoustrojami po kontakcie z zainfekowaną wodą, żywnością lub powierzchniami.

Muchy i owady: Rzadziej do zakażenia dochodzi przez owady (np. muchy), które mogą przenosić bakterie z odchodów na pokarm.

Kontakt z osobą chorą lub jej wydalinami: Bezpośredni kontakt z chorym na cholerę lub wydzielinami (kałem, wymiocinami) wiąże się z ryzykiem zakażenia, zwłaszcza w warunkach epidemii i niedostatecznej higieny, np. w obozach uchodźców

Gdzie na świecie występuje cholera?

Cholera dziś nie zniknęła z mapy świata, a jej największe ogniska znajdują się w krajach Azji, Afryki Subsaharyjskiej i Ameryki Łacińskiej. Według Światowej Organizacji Zdrowia choroba występuje endemicznie w ponad 50 krajach. Szczególnie często raportowane są przypadki w:

• Demokratycznej Republice Konga,

• Kenii,

• Tanzanii,

• Haiti,

• Afganistanie,

• Malawi,

• Syrii.

Ogniska epidemiczne pojawiają się także w miejscach objętych wojnami, klęskami żywiołowymi lub kryzysami humanitarnymi, gdzie dostęp do czystej wody i leków jest mocno ograniczony.

Śmiertelność cholery – czy jest się czego bać?

Cholera jest wysoce zakaźną chorobą wywoływaną przez przecinkowca cholery. Do zakażenia dochodzi głównie na drodze spożycia skażonej wody lub żywności. Typowe objawy to gwałtowna, wodnista biegunka i wymioty prowadzące do silnego odwodnienia.

Śmiertelność cholery jest bardzo zróżnicowana i w ogromnym stopniu zależy od dostępu do leczenia. Oto najważniejsze fakty:

• Bez leczenia śmiertelność sięga nawet 50–70%.

• Przy odpowiedniej hospitalizacji, dożylnym nawadnianiu i podaniu antybiotyków, odsetek zgonów spada do poniżej 1%.

• W krajach rozwiniętych z rozwiniętym systemem opieki zdrowotnej śmiertelność jest marginalna, lecz w krajach biedniejszych i ogarniętych kryzysem humanitarnym potrafi być bardzo wysoka.

Czy grozi nam epidemia?

W Polsce groźba dużej epidemii cholery jest bardzo niewielka, głównie dzięki czystości wody, kanalizacji i sprawnej opiece medycznej. Służby sanitarne w przypadku każdego podejrzenia zachorowania bardzo szybko wdrażają procedury: izolację, kwarantannę i dezynfekcję. Ustalane są kontakty osób zarażonych, a oddziały szpitalne podlegają ścisłej kontroli.

Najnowszy przypadek potwierdza jednak, że nawet w rozwiniętym kraju nie można lekceważyć zagrożeń epidemiologicznych. W obliczu zwiększonych podróży zagranicznych i zmian klimatycznych, choroby zakaźne mogą pojawiać się niespodziewanie.

 

Objawy cholery
Cholera to ostro przebiegająca choroba zakaźna, której najbardziej charakterystycznym objawem jest bardzo gwałtowna, wodnista biegunka prowadząca do szybkiego odwodnienia. W przebiegu choroby mogą wystąpić następujące symptomy:

• Nagła wodnista biegunka – stolce przypominają „wodę po płukaniu ryżu”, są płynne, pozbawione śluzu i krwi, mają charakterystyczny mdły, rybi zapach
• Wymioty – obfite, mogą pojawić się zarówno przed biegunką, jak i w jej trakcie; najczęściej bez współistniejących nudności
• Brak gorączki – temperatura ciała zwykle pozostaje prawidłowa
• Brak bólu brzucha – typowych bólów nie obserwuje się, choć może pojawić się dyskomfort lub bolesne skurcze mięśni brzucha
• Szybko postępujące odwodnienie – suchość błon śluzowych, zapadnięte gałki oczne, bladość i ochłodzenie skóry, spadek napięcia skóry, pomarszczenie dłoni i stóp
• Przyspieszone tętno, obniżenie ciśnienia krwi – efekty zaburzeń krążenia związanych z utratą płynów
• Skurcze i drżenia mięśni – wynik zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej (utrata potasu, wapnia, sodu)
• Objawy ciężkiego odwodnienia: apatia, zmęczenie, trudność z utrzymaniem się na nogach, a w skrajnych przypadkach zapaść naczyniowa i drgawki

Dodatkowe symptomy widoczne w ciężkich przypadkach:

• ochrypły głos,
• „twarz Hipokratesa” (wyostrzone rysy twarzy wskutek odwodnienia),
• cechy ostrej niewydolności nerek.

Przebieg choroby
Objawy mogą pojawić się już po kilku godzinach od kontaktu z bakterią, najczęściej w ciągu 2–3 dni. Choroba przebiega gwałtownie – bardzo szybka utrata płynów bywa niebezpieczna, zwłaszcza u dzieci i osób starszych.

Uwaga
W znacznej części przypadków (do 75%) zakażenie przebiega bezobjawowo, ale zakażone osoby i tak wydalają bakterie, przyczyniając się do dalszego szerzenia choroby