O tym, co mówią źródła, a czego nie da się dziś rozstrzygnąć bez nowych dokumentów
Wątek Karczewskich należy do najciekawszych zagadnień w dawnej historii Ciepielowa, ale wymaga ostrożnego czytania źródeł. Na pierwszy plan wysuwa się Józef Karczewski herbu Jasieńczyk — dziedzic Ciepielowa, starosta liwski, poseł, uczestnik konfederacji barskiej, zmarły w 1793 r. i pochowany w miejscowym kościele. Obok niego pojawia się Michał Karczewski herbu Jasieńczyk — jego brat, podkomorzy czerski, działacz sejmikowy, znany z biogramu w Polskim Słowniku Biograficznym, a w opowiadaniu K. S. Bodzantowicza „Muszkieter” pokazany jako człowiek mówiący o „moim Ciepielowie”, pomagający Pułaskiemu dzięki znajomości miejscowych dróg, błot, grobli i mostu.
Problem polega na tym, że źródła historyczne dotyczące Ciepielowa wyraźnie wiążą z tą miejscowością Józefa, natomiast opowiadanie literackie przypisuje silny związek z Ciepielowem Michałowi. Czy autor pomylił imię? Czy celowo przeniósł na Michała elementy miejscowej tradycji związanej z Karczewskimi? Czy korzystał ze źródła, którego dziś nie mamy pod ręką? Tego nie da się rozstrzygnąć na podstawie samych znanych obecnie tekstów. Można jednak uporządkować świadectwa.
Józef Karczewski w źródłach ciepielowskich
Najważniejsze świadectwo miejscowe znajduje się w dziewiętnastowiecznych „Zarysach ziemi Opatowskiej i Sandomierskiej”. Autor najpierw przypomina dawne początki miasta:
„Trzymając się biegu rzeczki Iłża, inaczej Chotczą zwanej, możemy dotrzeć do ubogiego miasteczka Ciepielów, które Marcin Kazanowski zakładając w r. 1548 na gruntach wsi tejże, od herbu swego Grzymałowem chciał nazwać, jak też i przywilej Zygmunta I na to zezwala. Lud na przekor możnowładcom, dawne miano dotąd zatrzymał. Ciepielów, według świadectw dyplomatów, za Zygmunta III przemysłowem był miasteczkiem, jak prawie wszystkie inne w 16 wieku siedziby miejskie.”
Po tej informacji następuje zdanie kluczowe:
„Dziś, prócz kościoła, w którym spoczywają zwłoki Józefa Karczewskiego w roku 1793 zmarłego, niegdyś dziedzica tego miejsca, nic nie zatrzyma wędrowca w Ciepielowie, będącego obecnie własnością p. Świdzińskiego.”
Ten fragment daje trzy pewne informacje: Józef Karczewski był dziedzicem Ciepielowa, zmarł w 1793 r., a jego zwłoki spoczywały w ciepielowskim kościele. Dla historii lokalnej jest to zapis podstawowy. Nie mówi o Michale. Nie mówi o epizodzie z Pułaskim. Nie wspomina o grobli ani moście. Łączy natomiast Ciepielów jednoznacznie z Józefem.
Dalsza część artykułu: https://lipsko.bibliotekapedagogiczna.pl/wakacyjne-piatki-z-dawna-prasa-3/
Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis