Historia Lipska to historia polskich Żydów, którzy w niektórych okresach stanowili nawet połowę mieszkańców miasta. To głównie dzięki nim Lipsko się rozwijało. Kwitła produkcja i handel. W 1879 r. w Lipsku była synagoga, sześć domów modlitw, łaźnia, szkoła i cmentarz.
Synagoga – Drewniana synagoga w Lipsku powstała w 1765 roku. 8 września 1939 r. Niemcy podpalili synagogę z 60 modlącymi się wewnątrz.
81. rocznica spalenia lipskiej synagogi przez żołnierzy Wehrmachtu!
Domy modlitw – Pozostał jeden. Obecnie to siedziba Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Lipsku, wcześniej wieloletnia siedziba stacji Sanepid. Mieści przy ul. Iłżeckiej 6. 30 kwietnia 1924 r. o wydanie pozwolenia na budowę wystąpił przewodniczący gminy Lejbuś Rozental. Zatwierdzenie przez wojewodę kieleckiego nastąpiło 17 czerwca 1924 roku.
Cmentarz przy ulicy Czachowskiego – powstał w XVII w. Cmentarz był czynnie użytkowany do czasów drugiej wojny światowej. Przypuszczalnie jednym z ostatnich pochowanych był Nusyn Kestenberg, rozstrzelany na rynku w Lipsku we wrześniu 1943 roku.
Podczas wojny rozpoczęła się dewastacja obiektu. 26 listopada 1962 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Lipsku przyjęło uchwałę o zamknięciu cmentarza o powierzchni 1,2 ha. Zarządzenie w tej sprawie Minister Gospodarki Komunalnej podpisał 26 czerwca 1964 r. Teren zadrzewiono, wykorzystywano go także jako pastwisko.
W wyniku zniszczeń w obrębie cmentarza znajdują się dwa destrukty nagrobków – wyłamana, tkwiąca w ziemi podstawa steli z piaskowca oraz uszkodzona, dolna część steli z piaskowca, pochodząca z grobu Dewory córki Eliego, zmarłej 20 grudnia 1877 r. Brak ogrodzenia, granice są nieczytelne. Teren porastają drzewa.
Podczas spisu ludności w 1921 r. odnotowano w Lipsku 2472 osoby, w tym 1376 Żydów, co stanowiło 55,7% wszystkich mieszkańców.
W Lipsku działała cegielnia, kilka młynów, fabryka wyrobów cementowych. Do większych zakładów rzemieślniczych prowadzonych przez Żydów można zaliczyć: zakład blacharski A. Lewensztala, bławatny Sz. Rojtmana, wyrobów cementowych B. Klajnbauma, wyrobu dachówek D. Fliderbauma, olejarnie: Sz. Roja, L. Fajfera i Sz. Zalcmana. Dobrze reprezentowani byli Żydzi w krawiectwie, piekarnictwie, rzeźnictwie i szewstwie.
Na szerszą skalę galanterią handlowali A. Rotfeld i A. Wajntraub, nabiałem M. Szwarcberg i M. Tajchenblat, owocami Samuel Fiszman, pierzem N. Bursztyn, skórami: N. Bojm, M. Rosfeld, Ch. Waksman, zbożem Sz. Szpajzman, żelazem: I. Bromberg, J. Engiel, H. Milgram i L. Milgram.
Lipsko wtedy było typowym małym, przeludnionym miasteczkiem, które ożywało na czas targu: „W środku rynku posadowione były żydowskie białe domki, murowane dobrze prosperujące sklepy. (…) Najczęściej mieli sklepy żelazne, tekstylne, obuwnicze, odzieżowe, galanterie i czapnictwo”. Dzień targowy przypadał na wtorek.
W 1937 r. w gminie zamieszkiwało 1903 Żydów.
Źródło: swietokrzyskisztetl.pl
Czy ktoś wie, co stało się po wojnie z majątkiem żydów?