Jakie obowiązki mają firmy w sytuacji wojny?

W sytuacji wojny polskie firmy mają szereg obowiązków wynikających z ustawy o obronie Ojczyzny oraz przepisów bezpieczeństwa cywilnego. Obejmują one m.in. świadczenia rzeczowe i osobiste na rzecz wojska, obowiązek zapewnienia ewakuacji pracowników oraz współudział w przygotowaniach obronnych państwa.​

Zgodnie z art. 638 ustawy o obronie Ojczyzny organy administracji publicznej mogą nałożyć na przedsiębiorstwa obowiązek świadczeń rzeczowych. Polegają one na czasowym oddaniu do używania posiadanych nieruchomości, pojazdów, maszyn lub innych środków trwałych na potrzeby Sił Zbrojnych lub jednostek realizujących zadania obronne. Rząd zapewnia zwrot przedmiotów świadczeń po ustaniu potrzeby ich używania oraz odszkodowanie za ewentualne szkody. Odmowa wykonania świadczenia grozi karą grzywny, a w czasie wojny – nawet karą więzienia do 3 lat.​

Na właścicieli lub kluczowych pracowników firm może zostać nałożony obowiązek osobistego wykonania określonych prac doraźnych na rzecz wojska. Czas tych świadczeń jednorazowo nie może przekroczyć 7 dni. Przedsiębiorcy mogą zostać skierowani np. do obsługi infrastruktury, napraw sprzętu wojskowego czy prac logistycznych.​

Ustawa przewiduje, że część pracowników firm kluczowych dla gospodarki może zostać czasowo zwolniona ze służby wojskowej, aby zapewnić ciągłość działania strategicznych zakładów, jak energetyka, transport, telekomunikacja czy produkcja żywności. Jednocześnie przedsiębiorstwa mogą zostać objęte militaryzacją – oznacza to kierowanie ich zasobów do realizacji zadań na rzecz obronności.​

Każdy pracodawca – niezależnie od branży – ma obowiązek opracować i wdrożyć plan ewakuacji na wypadek zagrożenia militarnego, pożaru lub katastrofy. W firmie należy wyznaczyć osoby odpowiedzialne za przeprowadzenie ewakuacji i utrzymanie bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Zgodnie z art. 209¹ Kodeksu pracy, obowiązkiem pracodawcy jest zapewnienie środków do udzielania pierwszej pomocy, zwalczania pożarów i ewakuacji ludzi z zagrożonych miejsc. Rządowy system ewakuacji przewiduje również scenariusze masowej ewakuacji ludności cywilnej – firmy powinny dostosować swoje procedury do lokalnych planów zarządzania kryzysowego.​

Przedsiębiorcy muszą rejestrować zasoby swoich firm w systemach administracji obronnej, co ułatwia mobilizację gospodarki i weryfikację potencjału produkcyjnego w razie kryzysu. Firmy mogą zostać podporządkowane lokalnym organom obrony cywilnej, które decydują o alokacji środków i pracowników