Unia Europejska – co to takiego?

Czas czytania: 9 min.

1 maja 2004 roku Polska wraz z Cyprem, Czechami, Estonią, Litwą, Łotwą, Maltą, ze Słowacją, Słowenią i z Węgrami wstąpiła do Unii Europejskiej. Było to największe w historii rozszerzenie UE.

Akcesja była rezultatem długotrwałych wysiłków wielu rządów. Początki tego procesu sięgają zaś pierwszych miesięcy istnienia III RP.

Finał negocjacji Polski z UE nastąpił 13 grudnia 2002 roku podczas szczytu Unii w Kopenhadze. W trakcie przedłużających się rozmów ustalono ostatnie elementy umowy akcesyjnej.

16 kwietnia 2003 roku w Atenach w imieniu Polski pod traktatem akcesyjnym podpisali się premier Leszek Miller, minister spraw zagranicznych Włodzimierz Cimoszewicz oraz, jako trzecia, ówczesna minister ds. europejskich Danuta Hübner.
Następnego dnia Sejm RP podjął uchwałę o wyznaczeniu daty referendum akcesyjnego na 7 i 8 czerwca 2003 roku.
Za członkostwem w UE opowiedziało się 77,45 proc. biorących udział w głosowaniu. 22,55 proc. było przeciwnych. Oddano też 0,72 proc. głosów nieważnych. Frekwencja wyniosła 58,85 proc.
23 lipca 2003 roku traktat akcesyjny został ratyfikowany. O północy 1 maja 2004 roku Polska stała się członkiem Unii Europejskiej.

Oficjalne unijne uroczystości odbyły się wieczorem 1 maja w Dublinie.

25 flag państw Unii przy dźwiękach „Ody do radości” Beethovena zostało wciągniętych na maszty przed siedzibą prezydent Irlandii Mary McAleese.

W 2012 r. Unia Europejska dostała ważną nagrodę
nazywaną „Pokojową Nagrodą Nobla”.
Nagrodę tę przyznano Unii Europejskiej
za jej dobrą pracę na rzecz utrzymania pokoju w Europie.

INSTYTUCJE UE – wszystkie strony są dostępne po polsku.

Parlament Europejski (prawie jak nasz Sejm)

Posłowie do Parlamentu Europejskiego są wybierani bezpośrednio przez wyborców we wszystkich państwach członkowskich, aby reprezentować ich interesy w procesie stanowienia prawa UE i pilnować, żeby inne instytucje UE pracowały demokratycznie.

Parlament jest współustawodawcą, dzieląc z Radą uprawnienia do przyjmowania i zmiany wniosków ustawodawczych, a także do podejmowania decyzji dotyczących budżetu UE. Nadzoruje również prace Komisji i innych organów UE, a także współpracuje z parlamentami narodowymi państw członkowskich UE, aby uwzględniać ich stanowiska.

Komisja Europejska (coś jak rząd)

Komisarze odpowiadają za konkretne priorytety polityczne wyznaczone przez przewodniczącą Komisji. Komisja Europejska jest podzielona na departamenty, które opracowują strategie polityczne dla poszczególnych obszarów. Na czele każdego departamentu stoi komisarz. Pracami Komisji kieruje przewodniczący.

Pracom Komisji przewodzi zespół 27 komisarzy z każdego z 27 państw UE, tzw. kolegium. Wspólnie podejmują oni decyzje wytyczające polityczny kierunek działań Komisji.

Nowe kolegium komisarzy jest powoływane co pięć lat.

Komisja pomaga w kształtowaniu ogólnej strategii UE, proponuje nowe unijne przepisy i kierunki polityki oraz monitoruje ich wdrażanie, a także zarządza budżetem UE. Odgrywa też ważną rolę we wspieraniu międzynarodowego rozwoju i dostarczaniu pomocy rozwojowej.

Rada Unii Europejskiej  (coś jak wyższa izba rządu)

1. Negocjuje i przyjmuje prawo UE – Negocjuje i przyjmuje akty ustawodawcze – zwykle wraz z Parlamentem Europejskim, w drodze zwykłej procedury ustawodawczej, nazywanej też współdecyzją. Procedurę tę stosuje się w dziedzinach, w których UE ma kompetencje wyłączne lub dzieli kompetencje z państwami członkowskimi. Rada stanowi wtedy na podstawie wniosków legislacyjnych przedłożonych przez Komisję Europejską.

2. Koordynuje politykę państw członkowskich – Rada odpowiada za koordynowanie polityki państw członkowskich w konkretnych dziedzinach, takich jak:

3. Tworzy wspólną unijną politykę zagraniczną i bezpieczeństwa – Na podstawie wytycznych Rady Europejskiej Rada określa i realizuje wspólną unijną politykę zagraniczną i bezpieczeństwa. Obejmuje ona m.in. pomoc rozwojową i humanitarną, obronę i handel. Wraz z wysokim przedstawicielem Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa dba o jednolitość, spójność i skuteczność unijnych działań zewnętrznych.

4. Zawiera umowy międzynarodowe – Rada udziela Komisji mandatu do prowadzenia negocjacji w imieniu UE w sprawie umów między UE a państwami do niej nienależącymi lub organizacjami międzynarodowymi. Na zakończenie negocjacji Rada decyduje – na wniosek Komisji – o podpisaniu i zawarciu takiej umowy. Rada podejmuje też ostateczną decyzję o zawarciu umowy, po tym jak zgody udzieli Parlament Europejski (w dziedzinach podlegających współdecyzji), a wszystkie państwa członkowskie UE umowę ratyfikują.

5. Uchwala budżet UE wraz z Parlamentem Europejskim.

 

Rada Europejska (coś jak prezydent)

Rada Europejska to instytucja UE, która wskazuje Unii Europejskiej ogólny kierunek działań politycznych i priorytety polityczne.

Członkami Rady Europejskiej są przywódcy 27 państw członkowskich UE, przewodniczący Rady Europejskiej i przewodniczący Komisji Europejskiej.

Donald Tusk był przewodniczącym Rady Europejskiej od 1 grudnia 2014 r. do 30 listopada 2019 r.

To drugi stały przewodniczący Rady Europejskiej.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE)

Trybunał Sprawiedliwości obejmuje dwa organy sądowe:

• Trybunał Sprawiedliwości, który zajmuje się przekazywanymi przez sądy krajowe wnioskami o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, niektórymi skargami o stwierdzenie nieważności i odwołaniami.
• Sąd, który orzeka w sprawach o stwierdzenie nieważności przedłożonych przez osoby fizyczne i przedsiębiorstwa oraz, w niektórych przypadkach, przez rządy krajów UE. W praktyce oznacza to, że Sąd orzeka przede wszystkim w sprawach dotyczących prawa konkurencji, pomocy państwa, handlu, rolnictwa i znaków towarowych.

Europejski Bank Centralny 

EBC i Europejski System Banków Centralnych są odpowiedzialne za utrzymywanie stabilnych cen w strefie euro. Odpowiadają one również za politykę monetarną i kursową w strefie euro oraz wspierają politykę gospodarczą UE

Europejski Trybunał Obrachunkowy

Europejski Trybunał Obrachunkowy przyczynia się do poprawy zarządzania finansami UE oraz promuje rozliczalność i przejrzystość, a także działa jako niezależny strażnik interesów finansowych obywateli Unii. Sprawdza, czy środki finansowe UE są prawidłowo rozliczane, czy są pozyskiwane i wydawane zgodnie z odpowiednimi zasadami i przepisami oraz czy przynoszą one wymierne korzyści.

ORGANY UE

• Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny
• Europejski Komitet Regionów
• Europejska Służba Działań Zewnętrznych
• Europejski Bank Inwestycyjny

• Europejski Inspektor Ochrony Danych
• Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich
• Europejska Szkoła Administracji
• Europejski Urząd Doboru Kadr
• Urząd Publikacji Unii Europejskiej 
• Zespół Reagowania na incydenty komputerowe (CERT)

Agencje UE

Agencje dawnej Wspólnoty zostały utworzone na podstawie rozporządzeń Rady, w celu wykonywania bardzo specjalistycznych zadań technicznych, naukowych bądź w obszarze zarządzania, określonych w akcie powołania. Są podmiotami odrębnymi od instytucji UE, wyposażonymi w osobowość prawną.

• Agencja ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki – Agency for the Cooperation of Energy Regulators (ACER), od 2011 roku
• Centrum Tłumaczeń dla Organów Unii Europejskiej – Translation Centre for the Bodies of the European Union (CdT), od 1994 roku
• Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy – European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA), od 1994 roku
• Europejska Agencja Bezpieczeństwa Lotniczego – European Aviation Safety Agency (EASA), od 2002 roku
• Europejska Agencja ds. Bezpieczeństwa na Morzu – European Maritime Safety Agency (EMSA), od 2002 roku
• Europejska Agencja Chemikaliów – European Chemicals Agency (ECHA), od 2007 roku
• Agencja ds. Bezpieczeństwa Sieci i Informacji Unii Europejskiej – European Union Agency for Network and Information Security (ENISA), od 2004 roku
• Europejska Agencja Leków – European Medicines Agency (EMA), od 2004 roku, poprzednio: Europejska Agencja ds. Oceny Produktów Leczniczych – European Agency for the Evaluation of Medicinal Products
• Europejska Agencja Kolejowa – European Railway Agency (ERA), od 2004 roku
• Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej – European Union Agency for Fundamental Rights (FRA), od 2007 roku
• Europejska Agencja Środowiska – European Environment Agency (EEA), od 1990 roku
• Europejska Agencja Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich – European Agency for the Management of Operational Cooperation at the External Borders (FRONTEX), od 2005 roku
• Europejska Fundacja Kształcenia – European Training Foundation (ETF), od 1990 roku
• Europejska Fundacja na Rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy – European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions (EUROFOUND), od 1975 roku
• Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii – European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (EMCDDA), od 1993 roku
• Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób – European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC), od 2005 roku
• Europejskie Centrum Rozwoju Szkolenia Zawodowego – European Centre for the Development of Vocational Training (CEDEFOP), od 1975 roku
• Europejski Instytut ds. Równości Mężczyzn i Kobiet – European Institute for Gender Equality (EIGE)
• Europejska Agencja GNSS − globalnego systemu nawigacji satelitarnej (GSA) – European Global Navigation Satelite Systems Agency (GSA), od roku 2010, poprzednio: Europejski Organ Nadzoru Globalnego Systemu Nawigacji Satelitarnej – European GNSS Supervisory Authority (GSA)
• Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności – European Food Safety Authority (EFSA), od 2002 roku
• Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu – European Asylum Support Office (EASO), od 2010 roku
• Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (znaki towarowe i wzory UE) – European Union Intellectual Property Office (EU trade marks and designs) (EUIPO), od 1993 roku
• Wspólnotowa Agencja Kontroli Rybołówstwa – European Fisheries Control Agency (EFCA), od 2006 roku
• Wspólnotowy Urząd Odmian Roślin – Community Plant Variety Office (CPVO), od 1994 roku

Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa

Realizację tej polityki wspomagają trzy agencje, którym przydzielono określone zadania techniczne, naukowe lub w zakresie zarządzania. Są to podmioty wyposażone w osobowość prawną, utworzone na podstawie wspólnego działania Rady.

• Centrum Satelitarne Unii Europejskiej – European Union Satellite Center (EUSC), od 2001 roku
• Europejska Agencja Obrony – European Defence Agency (EDA), od 2004 roku
• Instytut Unii Europejskiej Studiów nad Bezpieczeństwem – European Union Institute for Security Studies (EUISS), od 2001 roku

Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości

Wymienione poniżej agencje wypełniają ważne zadania w ramach wzajemnej pomocy i współpracy pomiędzy policją, służbami celnymi i imigracyjnymi oraz ministerstwami sprawiedliwości państw członkowskich UE. Są to podmioty wyposażone w osobowość prawną, utworzone na podstawie decyzji Rady.

• Eurojust (European body for the enhancement of judicial co-operation – Europejski organ ds. umacniania współpracy sądowej), od 2002 roku
• Europejska Agencja ds. Zarządzania Operacyjnego Wielkoskalowymi Systemami Informatycznymi – EU Agency for large-scale IT systems (eu–Lisa), od 2012 roku
• Agencja UE ds. Współpracy Organów Ścigania (dawniej Europejski Urząd Policji) – Europol, od 2010 roku
• Europejskie Kolegium Policyjne – European Police College (CEPOL), od 2000 roku

Agencje i organy Euratomu

Organy te utworzono, aby umożliwić osiągnięcie celów określonych w Traktacie ustanawiającym Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (EURATOM). Podstawą prawną ich działania są decyzje Rady.

• Agencja Dostaw Euratomu – Euratom Supply Agency, od 1958 roku
• Europejskie Wspólne Przedsięwzięcie na rzecz Realizacji Projektu ITER i Rozwoju Energii Termojądrowej – Fusion for Energy, od 2007 roku

Agencje wykonawcze

Agencje wykonawcze to organizacje ustanowione zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 58/2003 (OJ 2003 L 11, s. 1) w celu powierzenia im niektórych zadań odnoszących się do zarządzania jednym lub więcej programami wspólnotowymi. Agencje te są powołane decyzjami Komisji Europejskiej na czas określony.

• Agencja Wykonawcza ds. Badań Naukowych – Research Executive Agency (REA), od 2007 roku
• Agencja Wykonawcza ds. Edukacji, Kultury i Sektora Audiowizualnego – Education, Audiovisual and Culture Executive Agency (EACEA), od 2006 roku
• Agencja Wykonawcza ds. Konkurencyjności i Innowacji – Executive Agency for Competitiveness and Innovation (EACI), od 2005 roku
• Agencja Wykonawcza ds. Innowacyjności i Sieci – Innovation and Networks Executive Agency (INEA), od 2014 roku, poprzednio: Agencja Wykonawcza ds. Transeuropejskiej Sieci Transportowej- Trans-European Transport Network Executive Agency (TEN-T EA)
• Agencja Wykonawcza Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych – European Research Council Executive Agency (ERC), od 2007 roku
• Agencja Wykonawcza ds. Konsumentów, Zdrowia i Żywności – The Consumers, Health and Food Executive Agency (CHAFEA), od 2014 roku, poprzednio: Agencja Wykonawcza ds. Zdrowia i Konsumentów – Executive Agency for Health and Consumers (EAHC), Agencja Wykonawcza Programu Zdrowia Publicznego (PHEA)

Organy nadzoru finansowego

Europejskie organy nadzoru mają zapobiegać pojawieniu się zagrożeń, które mogłyby doprowadzić do zachwiania stabilności całego systemu finansowego. Zostały utworzone na podstawie rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenia Rady.

• Europejska Rada ds. Ryzyka Systemowego – European Systemic Risk Board (ESRB), od 2011
• Europejski Urząd Nadzoru Bankowego – European Banking Authority (EBA), od 2011 roku
• Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych – European Securities and Markets Authority (ESMA), od 2011 roku
• Europejski Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych – European Insurance and Occupational Pensions Authority (EIOPA), od 2011 roku

Inne

• Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT) – European Institute of Innovation and Technology, od marca 2008, inicjatywa na szczeblu Wspólnoty, której celem jest wspieranie integracji tzw. trójkąta wiedzy, tj. szkolnictwa wyższego, badań i innowacji