Dawstwo szpiku – co warto wiedzieć

Czas czytania: 3 min.

Kiedy potrzebny jest szpik? Kiedy i gdzie możesz zarejestrować się jako potencjalny dawca? Kiedy faktycznie staniesz się dawcą? Dzięki tej wiedzy możesz uratować komuś życie!

Na świecie co dziesięć minut ktoś umiera z powodu nowotworu krwi. Życie chorego ocalić może szpik osoby zdrowej.

Kiedy trzeba przeszczepić szpik

Szpik to narząd w organizmie, który wytwarza komórki krwiotwórcze. Kiedy się dzielą – a dzielą się bez przerwy i przez całe życie człowieka – powstają dojrzałe komórki krwi (krwinki czerwone, płytki krwi, krwinki białe). Jeśli z powodu jakiejś choroby szpik przestaje działać jak należy, osobie chorej może pomóc przeszczepienie komórek krwi zdrowego dawcy.

Choroby, które wymagają przeszczepienia szpiku, to między innymi:

• białaczka
• chłoniak
• choroby szpiku kostnego
• inne nowotwory krwi.

Pobranie szpiku jest całkowicie bezpieczne.

Kto może zostać dawcą

Jeśli dawcą nie może zostać ktoś z rodziny osoby chorej, szuka się wśród osób niespokrewnionych.

Dawcą szpiku może zostać każda zdrowa osoba, która ma od 18 do 60 lat.

Przeciwwskazania do tego, by stać się dawcą, to:

• zakażenie wirusem HIV (lub przynależność do grupy zwiększonego ryzyka zakażenia tym wirusem)
• obecność antygenu HBs, przeciwciał anty-HCV przy obecności HCV RNA
• gruźlica – w okresie minionych 2 lat
• cukrzyca – dyskwalifikuje już na etapie rekrutacji
• aktywna astma – czyli taka, która wymaga podawania leków sterydowych; jeśli od 5 lat nie zdarzył Ci się napad astmy i nie zażywasz doustnie leków sterydowych, możesz być dawcą
• choroby serca i zabiegi kardiologiczne: przebyty zawał serca, choroba wieńcowa, zabiegi naczyniowe na sercu (pomostowanie) i inne schorzenia, które sprawiają, że stale musisz przyjmować leki (jeśli masz zaburzenia rytmu, które nie wymagają leczenia, albo masz zdiagnozowane wypadanie płatka zastawki dwudzielnej – możesz być dawcą)
• epilepsja – chyba że od roku nie wystąpił u Ciebie atak padaczkowy i nie musisz zażywać leków na padaczkę
• nadciśnienie – chyba że masz je pod kontrolą, dzięki temu, że prawidłowo przyjmujesz leki
• stosowanie leków hormonalnych – decyzję o tym, czy możesz być dawcą, można podjąć po konsultacji z lekarzem poradni przeszczepowej
• ciąża – w czasie ciąży i w okresie laktacji tymczasowo nie możesz zostać dawcą
• łuszczyca – chyba że u Ciebie występuje w łagodnej postaci, którą wystarczy leczyć miejscowo
• tatuaż – w ciągu roku od wykonania
• pobyt w zakładzie karnym lub poprawczym – w ciągu 6 miesięcy od jego opuszczenia.

Gdzie się zgłosić

Możesz się zgłosić do Fundacji DKMS  https://www.dkms.pl/dzialaj/zostan-dawca lub możesz zgłosić się do ośrodka dawców szpiku. Są to:

• Białystok – Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Białymstoku
  • ul. M. Skłodowskiej-Curie 23, 15-950 Białystok
• Gdańsk – Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku
  • ul. Dęblinki 7, 80-955 Gdańsk
• Katowice – Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Katowicach
  • ul. Raciborska 15, 40-074 Katowice
• Kielce – Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Kielcach
  • ul. Jagiellońska 66, 25-734 Kielce
• Lublin – Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Lublinie
  • ul. I Armii Wojska Polskiego 8, 20-078 Lublin
• Łódź – Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Centralny Szpital Kliniczny Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
  • ul. Pomorska 251, 92-213 Łódź
• Poznań – Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Poznaniu
  • ul. Marcelińska 44, 60-354 Poznań
• Warszawa – Instytut Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie
  • ul. Indiry Gandhi 14, 02-776 Warszawa
• Wojskowy Instytut Medyczny Zakład Transfuzjologii i Klinicznej
  • ul. Szaserów 128, 04-141 Warszawa
• Wrocław – Dolnośląskie Centrum Onkologii, Pulmonologii i Hematologii, Ośrodek Dawców Szpiku
  • ul. Fieldorfa 6, 54-049 Wrocław.

Nie zgłaszaj się do więcej niż jednego ośrodka dawców szpiku.

Co gdy zostaniesz dawcą

Gdy spełnisz warunki i zostaniesz dawcą, czekają na Ciebie:

• zwrot kosztów związanych z procedurą (koszty wyżywienia, zakwaterowania, przejazdów na badania i zabieg)
• pełnopłatne dni wolne na czas badań i podczas zabiegu
• Legitymacja Honorowego Dawcy Przeszczepu
• szczególne uprawnienia – m.in. prawo do korzystania poza kolejnością ze świadczeń  opieki zdrowotnej w ramach NFZ
• darmowa komunikacja miejska (w niektórych polskich miastach)
• bezpłatne leki refundowane (zgodnie z przepisami, które to określają, czyli do wysokości ustawowego limitu refundowania)
• kontrola Twojego stanu zdrowia.

Podstawa prawna

1. Ustawa z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów (Dz.U. z 2020 r. poz. 2134)
2. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki medycznej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2022 poz. 2561)