Zapomniane grodzisko we wsi Gniazdków!

Czas czytania: 3 min.

Wczesnośredniowieczne grodzisko we wsi Gniazdków (gm. Chotcza, pow. lipski).

Grodzisko w Gniazdkowie, które datuje się na przełom XIII i XIV wieku, jest jednym z dwóch znanych grodzisk tego typu (motte) w województwie mazowieckim. Była to rezydencja rycerska, nazywana gródkiem stożkowatym i pełniła funkcje zarówno mieszkalne, jak i obronne: chroniła je palisada oraz wieża strażnicza. Otaczała je fosa oraz ziemno-kamienny wał. Na dziedzińcu znajdowała się studnia i piec. Siedlisko prawdopodobnie uległo spaleniu w połowie XIV wieku. Ziemna podstawa grodziska ma ok. 25-30 metrów średnicy oraz 3 metry wysokości. W trakcie prac archeologicznych, które odbyły się w 1986 roku, odkryto w tym miejscu kilkaset fragmentów ceramiki, kilkadziesiąt zwierzęcych kości oraz kilkanaście przedmiotów żelaznych, datowanych na początek XIV wieku.

W trakcie II wojny światowej w bezpośrednim otoczeniu grodziska umieszczone były wysunięte stanowiska ogniowe przyczółka choteckiego. W toku ciężkich walk rejon Gniazdkowa pod koniec lipca 1944 roku trafił w ręce Armii Czerwonej i pozostawał pod jej kontrolą do ofensywy styczniowej w 1945 roku.

Grodzisko można podziwiać do dzisiaj. Smuci jednak fakt, że na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat obiekt jest podmywany przez rzekę Zwoleńkę, która doprowadziła do znacznej jego dewastacji. Do pogorszenia stanu grodziska przyczyniły się także bobry, których ścieżka przeciągania ściętych drzew prowadzi przez wczesnośredniowieczne wzniesienie, oraz co gorsze, budując tamy, doprowadziły do podwyższenia się poziomu rzeki w tym miejscu. W trakcie II wojny światowej stan grodziska był znacznie bardziej zadowalający, co można zobaczyć na zdjęciu lotniczym z tamtego okresu.

Dziwi fakt, że tak cenny obiekt o niezwykłej wartości historycznej nie został objęty ochroną, oraz nie podjęto żadnych działań mających na celu jego zabezpieczenie przed dewastacją. Zapewne na interwencję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków będziemy musieli jeszcze poczekać…

Poniżej zdjęcia grodziska nad Zwoleńką, opis z tablicy „Tropem powstańców listopadowych – Gniazdków” oraz niemiecka fotografia lotnicza z czasów II wojny światowej.

Źródło: Krzysztof Machała.