Wybory prezydenckie 2025 w Polsce, zaplanowane na 18 maja 2025 roku (z ewentualną drugą turą 1 czerwca), stanowią kluczowy moment demokratyczny dla wszystkich obywateli. Zrozumienie systemu wyborczego, procedur rejestracyjnych oraz różnych możliwości oddania głosu jest istotne dla każdego wyborcy. W niniejszym raporcie omówimy szczegółowo wszelkie aspekty związane z uczestnictwem w nadchodzących wyborach, od podstawowych informacji o uprawnieniach wyborczych, przez różnice między rejestrem a spisem wyborców, aż po alternatywne metody głosowania.
Podstawowe informacje o uprawnieniach wyborczych
W wyborach prezydenckich 2025 udział mogą wziąć obywatele Polski, którzy najpóźniej w dniu głosowania ukończą 18 lat. Jest to podstawowe kryterium uprawniające do oddania głosu. Dodatkowo, osoby muszą posiadać pełnię praw publicznych i nie mogą być pozbawione zdolności do czynności prawnych. Oznacza to, że głosowania nie mogą przeprowadzać osoby prawomocnie ubezwłasnowolnione lub pozbawione praw wyborczych na mocy orzeczenia sądu.
Istotnym elementem systemu wyborczego w Polsce jest Centralny Rejestr Wyborców (CRW), który zastąpił wcześniejsze gminne rejestry wyborców. System ten funkcjonuje od sierpnia 2023 roku i zawiera dane wszystkich osób uprawnionych do głosowania w Polsce, zarówno obywateli polskich, jak i uprawnionych cudzoziemców. CRW służy do przygotowania wyborów i referendów, ustalania liczby wyborców oraz sporządzania spisów wyborców na potrzeby konkretnych głosowań.
Uczestnictwo w wyborach ogólnokrajowych wymaga figurowania w Centralnym Rejestrze Wyborców. Sprawdzenie swoich danych w rejestrze jest prostym procesem, który można przeprowadzić online poprzez stronę mobywatel.gov.pl (po zalogowaniu profilem zaufanym, e-dowodem lub bankowością elektroniczną), w aplikacji mObywatel w zakładce „Wybory”, lub bezpośrednio w urzędzie gminy czy miasta.
Rejestr wyborców a spis wyborców – kluczowe różnice
Dla wielu wyborców pojęcia „rejestr wyborców” i „spis wyborców” mogą być mylące, jednak różnica między nimi jest znacząca i ma praktyczne konsekwencje.
Rejestr wyborców stanowi podstawę dla systemu wyborczego i obejmuje wszystkie osoby stale zamieszkałe na obszarze gminy, którym przysługuje prawo wybierania. Każdy wyborca może być ujęty tylko w jednym rejestrze wyborców. Rejestr dzieli się na część A obejmującą obywateli polskich oraz część B obejmującą uprawnionych do głosowania obywateli Unii Europejskiej niebędących obywatelami polskimi.
Obywatele polscy zameldowani na pobyt stały na terenie gminy są wpisywani do rejestru automatycznie, natomiast osoby bez meldunku stałego lub przebywające stale na obszarze gminy bez zameldowania muszą złożyć specjalny wniosek, aby zostać wpisanym do rejestru.
Z kolei spis wyborców jest tworzony specjalnie na potrzeby konkretnych wyborów i obejmuje osoby uprawnione do głosowania w danej obwodowej komisji wyborczej. Spis ten bazuje na rejestrze wyborców, ale może być uzupełniony o wyborców, którzy tymczasowo przebywają na danym terenie i złożyli wniosek o dopisanie do spisu. Każdy wyborca może być ujęty tylko w jednym spisie wyborców.
Dopisanie do rejestru wyborców ma charakter stały i dotyczy wszystkich przyszłych wyborów. Procedura ta wymaga złożenia wniosku w urzędzie gminy stałego zamieszkania oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających stałość pobytu, takich jak umowa najmu, zaświadczenie z miejsca pracy czy akt własności nieruchomości. Po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku wyborca jest wykreślany z rejestru w miejscu zameldowania i wpisywany do rejestru w nowym miejscu stałego zamieszkania.
Natomiast dopisanie do spisu wyborców ma charakter jednorazowy i dotyczy tylko konkretnych wyborów. Jest to prostsza procedura, wymagająca jedynie wypełnienia formularza i okazania dokumentu tożsamości. Wniosek można złożyć w urzędzie gminy miejsca czasowego pobytu.
Jednorazowe dopisanie do spisu wyborców
Osoby, które w dniu wyborów prezydenckich 2025 będą przebywać poza miejscem stałego zamieszkania, mogą skorzystać z możliwości jednorazowego dopisania do spisu wyborców. Jest to szczególnie przydatne dla osób wyjeżdżających służbowo, przebywających na wakacjach lub czasowo mieszkających w innym miejscu.
Procedura dopisania do spisu wyborców jest prosta i można ją przeprowadzić na dwa sposoby. Pierwszy to złożenie wniosku przez internet na stronie rządowej gov.pl, po zalogowaniu profilem zaufanym. Należy wypełnić formularz, podając dane osobowe oraz adres, pod którym wyborca będzie przebywać w dniu głosowania, a następnie podpisać dokument elektronicznie. Potwierdzenie zostanie przesłane na skrzynkę ePUAP.
Drugi sposób to osobiste złożenie wniosku w urzędzie gminy właściwym dla miejsca, w którym wyborca zamierza głosować. Należy pobrać i wypełnić odpowiedni formularz oraz wskazać adres pobytu w dniu wyborów. Wniosek o jednorazowe dopisanie do spisu wyborców musi być złożony najpóźniej trzy dni przed dniem wyborów. Po jego zatwierdzeniu urząd poinformuje o przypisanym lokalu wyborczym i obwodzie głosowania.
Dopisanie do Centralnego Rejestru Wyborców na stałe
Dla osób, które mieszkają na co dzień w innym miejscu niż adres ich formalnego zameldowania i chcą, aby to tam znajdowało się ich stałe miejsce głosowania, dostępna jest procedura dopisania do Centralnego Rejestru Wyborców na stałe.
Wniosek o dopisanie do CRW mogą złożyć obywatele Polski mieszkający na stałe w innej gminie niż ich adres zameldowania oraz obywatele Unii Europejskiej i Zjednoczonego Królestwa, którzy chcą głosować w Polsce i posiadają czynne prawo wyborcze.
Procedura dopisania do CRW może być przeprowadzona przez internet na stronie gov.pl, po zalogowaniu profilem zaufanym. Wymaga wypełnienia formularza z danymi osobowymi i aktualnym adresem zamieszkania oraz elektronicznego podpisania wniosku. Urząd ma do 5 dni roboczych na rozpatrzenie wniosku.
Alternatywnie, wniosek można złożyć osobiście w urzędzie gminy. W tym celu należy pobrać i wypełnić formularz, wskazać miejsce stałego zamieszkania oraz dołączyć dokumenty potwierdzające związek z danym miejscem, takie jak umowa najmu, rachunki czy zaświadczenie od pracodawcy. Wniosek składa się w urzędzie gminy właściwym dla nowego miejsca zamieszkania.
Po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku wyborca zostaje na stałe wpisany do CRW i od tego momentu wszystkie wybory odbywają się w nowej lokalizacji. W razie wątpliwości urząd może poprosić o dodatkowe dokumenty potwierdzające miejsce zamieszkania.
Głosowanie korespondencyjne
Głosowanie korespondencyjne stanowi alternatywną metodę oddania głosu dla określonych grup wyborców, dla których dotarcie do lokalu wyborczego może być utrudnione. W zarządzonych na 18 maja 2025 roku wyborach prezydenckich z tej możliwości mogą skorzystać trzy grupy osób: wyborcy posiadający orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wyborcy, którzy najpóźniej w dniu głosowania ukończą 60 lat, oraz osoby przebywające na obowiązkowej kwarantannie, w izolacji lub izolacji domowej.
Proces wnioskowania o głosowanie korespondencyjne może przebiegać na kilka sposobów. Można złożyć wniosek przez internet, korzystając z profilu zaufanego, osobiście w siedzibie komisarza wyborczego, lub wysłać go pocztą. Osoby niepełnosprawne powinny dołączyć do wniosku kopię aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności. Wyborcy z niepełnosprawnością wzroku mogą dodatkowo zażądać, aby ich pakiet wyborczy zawierał nakładkę na kartę do głosowania sporządzoną w alfabecie Braille’a.
Termin składania wniosku o głosowanie korespondencyjne upływa na 13 dni przed dniem wyborów. Dla osób przebywających na kwarantannie lub w izolacji termin ten jest krótszy – wniosek należy złożyć nie później niż na pięć dni przed głosowaniem. Jeżeli kwarantanna lub izolacja rozpoczęła się później, wniosek można złożyć najpóźniej na dwa dni przed wyborami.
Pakiet do głosowania korespondencyjnego jest dostarczany wyborcy pocztą nie później niż sześć dni przed dniem wyborów, a w przypadku osób na kwarantannie lub w izolacji – nie później niż dwa dni przed głosowaniem. Usługa jest całkowicie bezpłatna.
Istnieją pewne ograniczenia dotyczące głosowania korespondencyjnego. Nie mogą z niego skorzystać wyborcy przebywający w zakładach leczniczych, domach pomocy społecznej, zakładach karnych, aresztach śledczych i domach studenckich. Również osoby, które udzieliły pełnomocnictwa do głosowania, nie mogą głosować korespondencyjnie. Głosowanie korespondencyjne jest również wyłączone w przypadku głosowania w obwodach utworzonych za granicą i na polskich statkach morskich.
Głosowanie przez pełnomocnika
Dla wyborców, którzy z różnych powodów nie mogą osobiście udać się do lokalu wyborczego, istnieje możliwość głosowania przez pełnomocnika. Jest to forma głosowania, która pozwala na upoważnienie innej osoby do oddania głosu w imieniu wyborcy.
Aby skorzystać z możliwości głosowania przez pełnomocnika, konieczne jest złożenie odpowiedniego wniosku. Można to zrobić ustnie w urzędzie, na piśmie w postaci papierowej z własnoręcznym podpisem, lub elektronicznie przy użyciu kwalifikowanego podpisu elektronicznego, podpisu zaufanego lub podpisu osobistego, korzystając z usługi elektronicznej dostępnej na stronie gov.pl.
Wniosek o ustanowienie pełnomocnika musi zawierać podstawowe dane zarówno wyborcy, jak i osoby wyznaczonej na pełnomocnika: imię, nazwisko, numer PESEL, adres zamieszkania oraz oznaczenie wyborów, których dotyczy pełnomocnictwo. Można również podać numer telefonu lub adres e-mail w celu kontaktu.
Do wniosku należy dołączyć pisemną zgodę osoby, która ma być pełnomocnikiem, na przyjęcie pełnomocnictwa. Wzór takiej zgody jest dostępny do pobrania na stronie internetowej Państwowej Komisji Wyborczej. Jeżeli wyborca w dniu głosowania nie będzie miał ukończonych 60 lat, powinien również dołączyć kopię aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Akt pełnomocnictwa sporządza się zazwyczaj w miejscu stałego zamieszkania wyborcy, jednak wyborca może wskazać także inne miejsce na obszarze tej samej gminy. Warunkiem jest jego ujęcie w stałym obwodzie głosowania w Centralnym Rejestrze Wyborców.
Reklamacje i procedury odwoławcze
W przypadku nieprawidłowości związanych z ujęciem w Centralnym Rejestrze Wyborców, wyborca ma prawo wnieść reklamację do właściwego miejscowo wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Reklamację można złożyć, jeśli wyborca nie został ujęty w CRW, nie ujęto go w żadnym obwodzie głosowania lub został nieprawidłowo ujęty w obwodzie głosowania.
Reklamację można wnieść ustnie do protokołu, na piśmie lub w formie elektronicznej. Organ wykonawczy gminy ma trzy dni na rozpatrzenie reklamacji i wydanie decyzji. Na decyzję nieuwzględniającą reklamacji lub powodującą skreślenie z obwodu głosowania wyborca może wnieść skargę do właściwego miejscowo sądu rejonowego w terminie trzech dni od doręczenia decyzji. Skarga składana jest za pośrednictwem wójta, burmistrza lub prezydenta miasta.
Proces rejestracji kandydatów na prezydenta
Chociaż głównym tematem niniejszego raportu są procedury głosowania, warto wspomnieć także o procesie rejestracji kandydatów na prezydenta. Zgodnie z kalendarzem wyborczym, pełnomocnicy komitetów wyborczych mają czas do 24 marca 2025 roku na zawiadamianie Państwowej Komisji Wyborczej o utworzeniu komitetów wyborczych kandydatów.
Samo zarejestrowanie komitetu wyborczego nie oznacza jeszcze, że dany kandydat wystartuje w wyborach. Komitet musi zebrać co najmniej 100 tysięcy podpisów obywateli mających czynne prawo wyborcze, aby kandydat został zarejestrowany. PKW weryfikuje dane kandydatów, takie jak numer PESEL, imię i nazwisko, datę urodzenia, obywatelstwo oraz adres zamieszkania. Sprawdza również, czy kandydat nie był skazany za przestępstwa umyślne oraz czy nie utracił prawa wybieralności.
Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis