Emerytury żołnierzy w Polsce: zasady, progi i kwoty oraz sytuacja pracowników cywilnych wojska

Czas czytania: 3 min.

Emerytury żołnierzy zawodowych są wypłacane z budżetu państwa w odrębnym systemie zaopatrzeniowym, na podstawie ustawy z 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. W ramach zaopatrzenia przysługują świadczenia pieniężne (emerytura wojskowa, renty) oraz określone uprawnienia (m.in. świadczenia lecznicze), według szczegółowych zasad ustawy.

Kiedy żołnierz nabywa prawo do emerytury

• Dla żołnierzy, którzy rozpoczęli służbę przed 31.12.2012: prawo po co najmniej 15 latach służby wojskowej.

• 

  Dla żołnierzy, którzy rozpoczęli służbę od 1.01.2013: co do zasady wymagane 25 lat służby; w debacie publicznej i komunikatach po reformie 2013 r. wskazywano również na minimalny wiek 55 lat jako warunek dla nowych roczników, przy czym szczegółowe brzmienie dotyczyło osób wstępujących po 2012 r. i obejmowało także zmianę sposobu ustalania podstawy wymiaru.

• Do stażu i wzrostu emerytury zalicza się niektóre okresy, np. urlop wychowawczy (do 3 lat) udzielony w trakcie służby.

Jak liczy się wysokość emerytury wojskowej

• Górny limit: emerytura wojskowa nie może przekroczyć 75% podstawy jej wymiaru.

• Podstawa wymiaru: średnie uposażenie z 10 kolejnych lat kalendarzowych wybranych przez żołnierza (wraz z zasadami z ustawy).

• Dwa główne reżimy naliczania:

  • Służba rozpoczęta przed 31.12.2012 (w tym starsze reżimy): 40% podstawy po 15 latach, +2,6% za każdy kolejny rok; maks. 75%.

  • Służba rozpoczęta od 1.01.2013: 60% podstawy po 25 latach, +3% za każdy kolejny rok; maks. 75%.

• Dodatkowe podwyższenia: 0,5% podstawy za każdy rozpoczęty miesiąc służby na froncie w czasie wojny lub w strefie działań wojennych.

Przykład (modelowy): po 20 latach w „starym” reżimie 15+2,6% emerytura to 52% podstawy (40% + 5×2,6%). Po 30 latach (w obu reżimach) osiąga się zwykle pułap 75% podstawy, czyli maksimum.

Zbieg świadczeń i okresy poza służbą

• Żołnierze, którzy po zakończeniu służby pracowali „w cywilu” i odprowadzali składki do ZUS, mogą — zależnie od historii ubezpieczeniowej — uzyskać także emeryturę z systemu powszechnego; zbiegi świadczeń i doliczanie okresów podlegają limitowi 75% wojskowej podstawy oraz regułom o doliczeniach okresów składkowych i nieskładkowych.

• Istnieją reguły dotyczące doliczania okresów składkowych przed służbą (np. +2,6% za każdy rok do 3 lat, potem inne stawki) oraz nieskładkowych — z zastrzeżeniem górnego limitu 75%.

Inne świadczenia i uprawnienia

• Ustawa przewiduje także wojskowe renty (inwalidzka, rodzinna), dodatki oraz niektóre uprawnienia zdrowotne i socjalne, zgodnie z działami i rozdziałami ustawy.

Pracownicy cywilni zatrudnieni w wojsku — jak wygląda emerytura

• Pracownicy cywilni resortu obrony narodowej podlegają powszechnemu systemowi ZUS — ich emerytury ustalane są według zasad ogólnych (wiek emerytalny i kapitał składkowy), a nie w systemie zaopatrzeniowym żołnierzy.

• Zatrudnienie w jednostkach wojskowych skutkuje jednak specyficznymi uprawnieniami pracowniczymi (np. zasady odpraw), a okresy służby/pracy mogą być zaliczane do stażu dla świadczeń pracowniczych; przykładowo w orzecznictwie potwierdzano prawo do odprawy emerytalnej także u pracodawcy cywilnego w wojsku, mimo wcześniejszej odprawy przy odejściu ze służby — według przepisów sfery budżetowej i dorobku SN.

• Regulacje resortowe i budżetowe (np. kwoty bazowe, dodatki, odprawy, nagrody) wpływają na wynagrodzenia i pośrednio na składki, a więc i przyszłe świadczenia ZUS; informacje MON wskazywały m.in. na mechanikę wzrostów wynagrodzeń cywilnych (bazę, składniki, odprawy, nagrody), co pozostaje w reżimie prawa pracy i finansów publicznych, a nie w systemie zaopatrzeniowym.

• Część przepisów szczególnych przewiduje zaliczanie określonych okresów do stażu uprawniającego do emerytury lub renty, zgodnie z obowiązującymi aktami prawnymi (np. regulacje w Dz.U. 2025 poz.195 dotyczące zaliczeń wybranych okresów do stażu świadczeń).

Najważniejsze liczby i progi

• 15 lat służby (dla wstępujących przed 31.12.2012) → 40% podstawy; +2,6% za każdy kolejny rok; maks. 75%.

• 25 lat służby (dla wstępujących od 1.01.2013) → 60% podstawy; +3% za każdy kolejny rok; maks. 75%.

• Podwyższenie za służbę na froncie/strefie działań: +0,5% za każdy rozpoczęty miesiąc.

• Podstawa wymiaru: średnie uposażenie z 10 kolejnych lat kalendarzowych wybranych przez żołnierza.

• Emerytury żołnierzy nie są świadczeniami ZUS; pracownicy cywilni wojska — tak, według zasad powszechnych ZUS i prawa pracy.