Czas czytania: 3 min.

Uroczystość upamiętnienia 85. rocznicy pierwszych egzekucji na Firleju w Radomiu

W dniu 4 kwietnia 2025 roku na Cmentarzu Komunalnym przy ulicy Ofiar Firleja w Radomiu odbyła się uroczystość upamiętniająca 85. rocznicę pierwszych masowych egzekucji Polaków dokonanych przez niemieckiego okupanta podczas II wojny światowej. Ceremonia rozpoczęła się o godzinie 11:50 zbiórką przedstawicieli władz samorządowych, wojskowych, organizacji kombatanckich, harcerzy, młodzieży szkolnej oraz uczestników Rajdu Pamięci Firlej pod Pomnikiem ku czci zamordowanych – Mauzoleum na Firleju.

Cmentarz Komunalny w dzielnicy Firlej, położony na północ od centrum Radomia, pierwotnie pełnił funkcję cmentarza wojennego i miejsca pamięci narodowej. W latach 1940-1945 niemieccy okupanci przeprowadzali tam masowe egzekucje ludności polskiej i żydowskiej, mordując łącznie około 15 000 osób. Po wojnie miejsce to zostało uporządkowane, a w 1975 roku odsłonięto pomnik upamiętniający ofiary, zaprojektowany przez Macieja Paterkowskiego.

Wśród ofiar niemieckiego terroru znajdowali się mieszkańcy różnych miejscowości regionu radomskiego, w tym także obecnego powiatu lipskiego. Ich historie są świadectwem heroizmu i patriotyzmu polskich obywateli w obliczu okupacji.

Ofiary z powiatu lipskiego

Antoni Krawczyk – pierwszy prezes straży ogniowej w Długowoli (gmina Lipsko), kierownik Publicznej Szkoły Powszechnej w Długowoli, żołnierz i członek Związku Walki Zbrojnej. Pochodził z Przedmieścia Dalszego w gminie Solec nad Wisłą. Po ukończeniu Seminarium Nauczycielskiego oraz kursów strażackich w Solcu nad Wisłą, od 1919 roku rozpoczął regularną pracę w szkole w Długowoli.

Krawczyk zamieszkiwał na kwaterze w domu Heleny i Albina Winiarczyków. Albin Winiarczyk (urodzony 28 lutego 1912 roku) również był żołnierzem Wojska Polskiego, uczestnikiem kampanii wrześniowej 1939 roku oraz członkiem ZWZ-AK o pseudonimie „Wrona”.

Z relacji osób, które znały Antoniego Krawczyka, oraz z zapisów w kronice „Szkoły Ludowej w Długowoli” (przechowywanych w Archiwum Państwowym w Kielcach) wyłania się obraz wyjątkowego człowieka – patrioty oddanego ojczyźnie, pełnego inicjatyw i zawsze gotowego do pomocy drugiemu człowiekowi. Był nauczycielem, strażakiem i żołnierzem konspiracji ZWZ, dla którego hasło „Bóg-Honor-Ojczyzna” stanowiło najwyższe wartości.

Antoni Krawczyk został aresztowany w marcu 1940 roku, więziony w Radomiu, a następnie rozstrzelany na Firleju. Jego historia jest jednym z licznych przykładów ofiar terroru niemieckiego, których pamięć jest kultywowana przez kolejne pokolenia.

Jan Wnuk – aresztowany 2 kwietnia 1942 roku wraz z dwoma synami, Jerzym i Julianem, również członkami ZWZ-AK. Po uwięzieniu w Radomiu został wraz z synami rozstrzelany na Firleju. Zachowało się zdjęcie Jana Wnuka w mundurze harcerskim, na odwrocie którego znajduje się jego osobista, odręczna dedykacja i podpis.

Jan Wnuk został upamiętniony w Solcu nad Wisłą, gdzie jedna z ulic nosi jego imię. Jego postać i tragiczny los rodziny są symbolem ofiary, jaką wielu Polaków poniosło w walce o wolność podczas niemieckiej okupacji.

Znaczenie uroczystości

Tegoroczne obchody wpisują się w szerszy kontekst upamiętnienia ofiar II wojny światowej. W 2025 roku przypada również 85. rocznica Zbrodni Katyńskiej, dokonanej wiosną 1940 roku przez sowieckie NKWD. Miasto Radom zaplanowało na 13 kwietnia 2025 roku obchody Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej, które obejmą złożenie kwiatów pod Pomnikiem Katyńskim na Cmentarzu Rzymskokatolickim przy ul. Limanowskiego oraz uroczystą mszę świętą w Kościele Garnizonowym.