Antypapieże – Cienie na Tronie Piotrowym

Historia Kościoła katolickiego to nie tylko dzieje świętych i wielkich papieży, ale również czasami dramatyczne rozłamy, których symbolem stali się antypapieże. To postacie, które w różnych epokach ogłaszały się biskupami Rzymu wbrew uznanemu przez Kościół papieżowi, często mając za sobą wpływowe frakcje, wsparcie polityczne lub poparcie części duchowieństwa.

Antypapieże pojawiali się najczęściej w okresach kryzysów i sporów o władzę w Kościele. Bywało, że wybierano dwóch papieży jednocześnie – każdy z własnym gronem zwolenników. Często za wyborem antypapieża stali cesarze, królowie lub możne rody, które chciały mieć wpływ na obsadę tronu Piotrowego.

Niekiedy spory dotyczyły kwestii teologicznych, innym razem były wynikiem politycznych intryg lub niejasnych procedur wyborczych. Szczególnie burzliwy był okres tzw. schizmy zachodniej, gdy przez kilkadziesiąt lat Kościół miał nawet trzech papieży jednocześnie.

Ile było antypapieży?

To pytanie wciąż budzi spory wśród historyków i teologów. Najczęściej podaje się liczbę od 36 do 43. Różnice wynikają z niejednoznacznych sytuacji i różnych kryteriów uznawania danej osoby za antypapieża. Ostateczną, oficjalną listę sporządził w 1942 roku kardynał Giovanni Mercati – i to ona jest dziś uznawana przez Kościół katolicki.

Lista antypapieży obejmuje postacie od III wieku aż po czasy nowożytne. Do najbardziej znanych należą: Hipolit (217–235), Nowacjan (251–258), Feliks II (355–365), Ursyn (366–367), Eulaliusz (418–419), Wawrzyniec (498–506), Dioskur (530), Teodor (687), Paschalis (687), Konstantyn II (767–768), Filip (768), Jan VIII (844), Anastazy III (855), Krzysztof (903–904), Bonifacy VII (974 i 984–985), Jan XVI (997–998), Grzegorz VI (1012), Benedykt X (1058–1059), Honoriusz II (1061–1072), Klemens III (1080–1100), Teodoryk (1100–1101), Albert (1102), Sylwester IV (1105–1111), Grzegorz VIII (1118–1121), Celestyn II (1124), Anaklet II (1130–1138), Wiktor IV (1138), Wiktor IV (1159–1164), Paschalis III (1164–1168), Kalikst III (1168–1178), Innocenty III (1179–1180), Mikołaj V (1328–1330), Klemens VII (1378–1394), Benedykt XIII (1394–1417), Aleksander V (1409–1410), Jan XXIII (1410–1415), Feliks V (1439–1449).

Współcześnie również pojawiają się osoby ogłaszające się papieżami, zwłaszcza w środowiskach sedewakantystycznych, które nie uznają papieży wybranych po Soborze Watykańskim II. Takie postacie, jak Klemens XV, Grzegorz XVII, Michał I czy Pius XIII, funkcjonują jednak na marginesie Kościoła i nie mają realnego wpływu na jego życie.

Spory o antypapieży były nie tylko teologiczne, ale i polityczne. Często dzieliły całe kraje, a nawet prowadziły do wojen. Przez wieki Kościół musiał zmagać się z konsekwencjami tych rozłamów, które niekiedy trwały dekady. Dziś antypapieże są raczej ciekawostką historyczną, ale ich dzieje przypominają, jak trudna bywała droga do zachowania jedności i autorytetu Stolicy Apostolskiej.