Ustawa budżetowa to jeden z najważniejszych aktów prawnych, jaki może zostać uchwalony w Rzeczpospolitej Polskiej. Jest podstawą gospodarki finansowej państwa oraz dyskusji o bieżących finansach publicznych w naszym kraju. Kto składa projekt ustawy budżetowej na rok budżetowy?
Procedura uchwalania ustawy
Ustawa budżetowa to bardzo poważna sprawa, więc i bardzo poważna jest procedura składania projektu ustawy budżetowej. Pierwszy w całym łańcuchu ustawodawczym jest Minister Finansów. Przedstawia on Radzie Ministrów wieloletnią prognozę założeń makroekonomicznych, które ta przyjmuje. Minister określa też rozporządzeniem m.in. plany rzeczowe zadań realizowanych ze środków budżetowych, projekty planów dochodów i wydatków poszczególnych części budżetowych czy zestawienie programów wieloletnich. Projekt ustawy budżetowej na rok budżetowy przedstawia Radzie Ministrów Minister Finansów. Zaplanowane są tam także rezerwy ogólne i celowe. Rada Ministrów uchwala projekt ustawy budżetowej i wraz z uzasadnieniem przedkłada go Sejmowi w terminie do dnia 30 września roku poprzedzającego rok budżetowy.
W projekcie zawarte są także liczne uzasadnienia, załączniki czy analizy. Dotyczy to m.in kierunku polityki fiskalnej, przewidywania wykonania budżetu za poprzedni rok budżetowy, omówienie projektowanych przychodów i rozchody budżetu państwa oraz dochodów i wydatków budżetowych, sprawy wpływające na kwoty dotacji przedmiotowych, kwestie dotacji podmiotowych. Jest tego wiele więcej, a wszystko opisuje szczegółowo ustawa o finansach publicznych lub zapisy niektórych odrębnych ustaw. Ustawa budżetowa musi zostać uchwalona przez Sejm, a szczególny tryb jej ustanowienia powoduje, że ograniczone są kompetencje Senatu. Ten nie może jej odrzucić.
Ustawa budżetowa na rok budżetowy musi być przegłosowana zwykłą większością głosów przy obecności co najmniej połowy posłów. Wtedy Marszałek Sejmu przekazuje ją Marszałkowi Senatu i Prezydentowi RP, choć ten drugi czeka jeszcze, aż druga izba uchwali swoje poprawki. Prezydent ma dwie możliwości. Albo podpisze ustawę budżetową, albo zwróci się do Trybunału Konstytucyjnego, by sprawdzić zgodność z konstytucją ustawy budżetowej na rok budżetowy. Trybunał Konstytucyjny orzeka w tej sprawie nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia złożenia wniosku w Trybunale. Koniec końców ustawa budżetowa musi zostać przez niego podpisana w 7 dni, co oznacza akceptację jej zapisów, których obowiązek zamieszczenia w Dzienniku Ustaw RP określa procedura uchwalania ustawy.
Jak wygląda ustawa budżetowa na 2025 rok?
Każda ustawa budżetowa na rok budżetowy ma podobny kształt. Przede wszystkim wchodzi w jej skład budżet państwa, określa też wiele innych elementów. Na podstawie ustaw i źródeł rządowych (w końcu mowa tu o działaniu z zakresu administracji rządowej), można stwierdzić, że w ustawie budżetowej wynika obraz określający:
- łączną kwotę prognozowanych podatkowych i niepodatkowych dochodów budżetu państwa
- łączną kwotę planowanych wydatków budżetu państwa
- kwotę planowanego deficytu budżetu państwa wraz ze źródłami jego pokrycia
- łączną kwotę prognozowanych dochodów budżetu środków europejskich
- łączną kwotę planowanych wydatków budżetu środków europejskich
- wynik budżetu środków europejskich
- łączną kwotę planowanych przychodów budżetu państwa
- łączną kwotę planowanych rozchodów budżetu państwa
- planowane saldo przychodów i rozchodów budżetu państwa
- limit zobowiązań z tytułu zaciąganych kredytów i pożyczek oraz emitowanych papierów wartościowych.
Warto w tym miejscu dodać, że ustawa budżetowa dotyczy budżetu państwa, z kolei ogół jednostek samorządu terytorialnego musi ustanowić własną ustawę na rok budżetowy.
Istotna jest także kwestia prowizorium budżetowego. To forma awaryjna budżetu rocznego w sytuacji, kiedy rząd z różnych względów nie dotrzyma terminów w związku z uchwaleniem ustawy budżetowej. Ostatnie prowizorium budżetowe w Polsce miało miejsce w 1992 roku, od tamtej pory – mimo różnych sytuacji politycznych – budżet zawsze był uchwalany.
Wpływ na obywateli
Zdecydowana większość obywateli nie ma pojęcia, z czym dokładnie wiąże się ustawa budżetowa. Czasem co prawda wzmagają się krzyki, zazwyczaj sterowane przez określoną opcję polityczną w celu manipulacji daną grupą wyborców. Jednakże ludzie zazwyczaj nie wiedzą, jak ma się ustawa budżetowa z finansowaniem potrzeb państwa w danych 12 miesiącach i ile przepisów zmieniających rzeczywistość znajduje się w jej artykułach.
Przede wszystkim ustawa budżetowa warunkuje to, jak będą działać inne ustawy czy niektóre subwencje ogólne. Mogą wpływać na podatki (np. VAT, PIT) i liczne opłaty. To zazwyczaj dotyczy przede wszystkim przedsiębiorców. Niektóre zapisy wpływają na finansowanie pewnych usług publicznych, świadczeń socjalnych. Od tej ustawy zależy także stopień finansowania edukacji czy zdrowia (NFZ). Ograniczenie wydatków na dany obszar może widocznie wpłynąć na jakość usług oferowanych obywatelom, a więc i na jakoś naszego życia. Ustawa budżetowa nie może jednak zawierać przepisów zmieniających inne ustawy.
Kontrola nad realizacją
Pewne rzeczy związane z ustawą budżetową mogą jednak wymagać wyjaśnień, co warunkuje także konstytucja. Rząd musi bowiem dotrzymywać postanowień ustawy budżetowej na rok budżetowy, ale nie musi się też przesadnie „stresować”. Za kontrolę i ewentualną niezgodność odpowiada bowiem Minister Finansów, czyli człowiek w praktyce będący przedstawicielem tej samej opcji politycznej. Aczkolwiek ogólną kontrolę sprawuje Sejm poprzez Najwyższą Izbę Kontroli. Istnieje także sejmowa Komisja Finansów Publicznych, również działająca w sprawie kontroli realizacji ustawy budżetowej.
Artykuł zewnętrzy
Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis