Arcybiskup Józef Kowalczyk nie żyje

Czas czytania: 3 min.

Archidiecezja gnieźnieńska poinformowała, że arcybiskup senior Józef Kowalczyk zmarł w nocy 20 sierpnia 2025 r. w wieku 86 lat, w szpitalu w Tarnowie, gdzie od ponad trzech tygodni przebywał w poważnym stanie. Wiadomość o jego odejściu ogłoszono w Gnieźnie dzwonem św. Wojciecha; termin pogrzebu zostanie podany w komunikacie archidiecezji.

28 lipca prymas Polski abp Wojciech Polak poprosił wiernych o modlitwę za abp. seniora, informując, że znajduje się on w szpitalu w stanie poważnym. Zgodnie z komunikatem archidiecezji gnieźnieńskiej, metropolita gnieźnieński senior przebywał w szpitalu w Tarnowie ponad trzy tygodnie przed śmiercią. Wcześniejsze doniesienia potwierdzały pogarszający się stan zdrowia hierarchy i prośbę o duchowe wsparcie.

Życiorys i formacja

Józef Kowalczyk urodził się 28 sierpnia 1938 r. w Jadownikach Mokrych w diecezji tarnowskiej, w rodzinie rolniczej. Był prawnikiem kanonistą i dyplomatą Stolicy Apostolskiej; od 1989 r. do 2010 r. pełnił funkcję pierwszego po II wojnie światowej nuncjusza apostolskiego w Polsce, co uczyniło jego nunciaturę najdłuższą w jednym kraju w historii współczesnych relacji dyplomatycznych Stolicy Apostolskiej. Z racji urzędu dziekana korpusu dyplomatycznego uczestniczył w życiu publicznym III RP, a jako przedstawiciel papieski miał istotny wpływ na kształt nominacji biskupich w Polsce, proponując kandydatów do Stolicy Apostolskiej.

8 maja 2010 r. papież Benedykt XVI mianował go arcybiskupem gnieźnieńskim i przywrócił mu tradycyjny tytuł Prymasa Polski; ingres odbył się 26 czerwca 2010 r.. 17 maja 2014 r. papież Franciszek przyjął jego rezygnację z urzędu arcybiskupa gnieźnieńskiego, a jego następcą został abp Wojciech Polak.

Kluczowe dokonania

• Nuncjusz apostolski w Polsce (1989–2010): kierował nuncjaturą w okresie transformacji ustrojowej i konsolidacji relacji państwo–Kościół, będąc bliskim współpracownikiem św. Jana Pawła II.

• Odtworzenie Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego (1991): uczestniczył w procesie przywrócenia duszpasterstwa wojskowego w strukturach państwa po 1989 r..

• Negocjacje i podpisanie konkordatu (1993): odegrał znaczącą rolę w wynegocjowaniu i podpisaniu umowy między Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską, regulującej status Kościoła w Polsce.

• Przewodzenie Kościołowi gnieźnieńskiemu i tytuł prymasa (2010–2014): sprawował urząd metropolity gnieźnieńskiego i Prymasa Polski, podkreślając historyczny wymiar prymasostwa jako godności o dużej randze symbolicznej.

Każdy z tych etapów umacniał pozycję abp. Kowalczyka jako jednego z kluczowych uczestników budowania ram prawnych i instytucjonalnych relacji Kościoła z państwem po 1989 r., a także współtwórcy personalnego kształtu episkopatu w Polsce poprzez wieloletnią praktykę dyplomatyczną.

Reakcje i komunikaty

Informacje o hospitalizacji i prośbę o modlitwę przekazali pod koniec lipca prymas Polski abp Wojciech Polak oraz Biuro Prasowe Konferencji Episkopatu Polski. Po śmierci hierarchy archidiecezja gnieźnieńska opublikowała komunikat, podając, że abp Kowalczyk zmarł w nocy 20 sierpnia w tarnowskim szpitalu; szczegóły uroczystości pogrzebowych zostaną ogłoszone w późniejszym terminie. Media ogólnopolskie przekazały, że wiadomość o śmierci ogłosił w Gnieźnie dzwon św. Wojciech.

Znaczenie i dziedzictwo

Jako dyplomata Stolicy Apostolskiej i późniejszy prymas, abp Kowalczyk odegrał ważną rolę w kształtowaniu relacji Kościoła z państwem w III RP, zwłaszcza poprzez współudział w przywróceniu Ordynariatu Polowego i procesie konkordatowym, a także długofalowy wpływ na nominacje biskupie w Polsce. Jego nunciatura, trwająca ponad dwie dekady, stanowiła okres intensywnych negocjacji i instytucjonalnych przeobrażeń, których trwałe efekty są widoczne w porządku prawnym relacji państwo–Kościół.